UÇAK HIZLARI Nelerdir?

 

UÇAK HIZLARI

Hava basıncı yüksekliğe ve sıcaklığa bağlı olarak değişiklik gösterdiği için gerçek hızı bulmak kolay değildir. Bu nedenle uçaklarda farklı tür hız göstergeleri bulunmaktadır.

Bunlar

✔️ Indicated Air Speed (IAS)

✔️ Calibrated Air Speed (CAS)

✔️ True Air Speed (TAS)

✔️ Ground Speed (GS)

Indicated Air Speed (IAS): Göstergede okunan hava hızı; uçağın gidiş yönünde gövde ve kanatlar üzerinden akan havanın hızıdır. Genellikle kalkış, tırmanış ve inişte dikkate alınır.

Hava hızının, kaldırma kuvvetinin üzerindeki etkisi çok önemlidir. Uçağın kanat tasarımına, büyüklüğüne göre havalanabilmesi ve havada tutunabilmesi  için her uçağın büyüklük kategorilerine göre bir  minimum uçabilme hava hızı vardır.

Bu hızın altına düşülecek olursa uçak havada tutunamadığından 'stall' adı verilen olay; yani uçağın kanatlarında oluşan kaldırma kuvvetinin ağırlığını kaldıramaz hale gelmesi söz konusu olabilir.

Uçak yükseldikçe gerçek hız değişmese de hava yoğunluğu azaldığından pitot tüpüne çarpan hava molekülleri azaldığından Indicated Air Speed düşer.

Calibrated Air Speed (CAS): Kalibre edilmiş, düzeltilmiş hava hızı ise, pitot tüpü ve statik portlar ile cihaz hatalarını düzelterek gösteren hız bilgisidir.

Flaplar açıldığı zaman uçağın çevresinde türbülanslı hava akımı oluşacağından CAS ve IAS arasındaki fark artar.

True Air Speed (TAS): Bir hava taşıtının içinde hareket ettiği hava kütlesine nazaran süratidir.

Bulut ya da sıcak hava balonu gibi içinde bulunduğu hava kütlesi ile birlikte aynı yönde ve hızda hareket eden bir nesnenin hakiki hava süratı sıfırdır. TAS, seyrüsefer hesaplamalarında kullanılan ana sürattir.

Düzeltilmiş hava hızının (CAS) uçulan ortamdaki hava yoğunluğu ve yükseklik dikkate alınarak hesaplanmış halidir.

Normal göstergeler ancak deniz seviyesinde ve standart koşullarda gerçek hızı gösterebilirler. IAS ve CAS kullanılarak gerçek hava süratinin hesaplanabilmesi için pilotun uçtuğu irtifadaki hava yoğunluğunu ve sıcaklığını bilmesi gerekir.

TAS'ı yaklaşık olarak hesaplamaya yarayan basit bir yöntem, her 1000 feet irtifa artışı için IAS veya CAS'ı %2 oranında artırmaktır. İrtifa arttıkça, aynı IAS'ı muhafaza edebilmek için TAS'ın gittikçe arttığı görülür. Deniz seviyesinde ve standart atmosfer basıncında CAS ve TAS birbirine eşittir.

Ground Speed (GS): Bu hız, uçuştaki herhangi bir hava aracını yeryüzü üzerindeki izdüşümünün hızını ifade eder, yani bir anlamda uçağın yerdeki gölgesinin yere göre olan hızıdır. Bu hız uçağın bir yerden başka bir yere ne kadar sürede ulaşacağını belirler. Belirli bir irtifa üzerinde, hava yoğunluğu azaldığından hız göstergeleri hatalı gösterir. Bu nedenle yüksek irtifalarda uçan uçaklarda pilotlar mach number kullanırlar. 

Uçak hızının uçtuğu yükseklik ve ortam sıcaklığına göre olan havadaki ses hızına olan oranı mach number olarak isimlendirilir ve ölçülür.

 

Havacılıkta kullanılan tüm hızlar KNOT veya MACH olarak ifade edilir.

Knot 1 saatte katedilen deniz mili iken, Mach ise 330 metre/saniyeyi ifade eder.