UÇUŞ GÖSTERGE SİSTEMLERİ

UÇUŞ GÖSTERGE SİSTEMLERİ

 EIDS gösterge sistemi modern uçaklarda kullanılır. EIDS gösterge sistemi bütün
indikatörleri altı display’de birleştirmiştir. EIDS; EFIS ve ECAM olmak üzere ikiye
ayrılır.Uçuş için gerekli olan bilgiler çeşitli bilgisayarlardan alınarak, bu göstergelerde

sergilenir

ECAM iki göstergeden oluşur. Engine warning display ve system display’dir.

Bilgisayardan gelen bilgiler ( IRS, ADC, TMC, AFS ) DMC’ler ile göstergelere gönderilir.

Göstergeler cathode ray tube ve elektronik devrelerden meydana gelir.

System Display(Lower Ecam)

 Bu gösterge uçağın havadaki ve yerdeki önemli sistemlerin durum bilgilerini manuel

ve oto olarak gösterir.
 Alt kısımdaki kontrol panelinden görmek istediğimiz sistemi seçebiliriz. Uçak
yerdeyken oto olarak kapı sayfası açıktır ayrıca kontrol knoblarından ecam displaylerinin
parlaklarını ayarlayabiliriz. System displayi ile on bir sistem sayfası ve bir tane
status(durum) sayfasını görebiliriz. Bu işlem paneldeki sts tuşu ile gerçekleştirilir. Status
sayfası e/wd deki uyarı, öneri ve memo mesajlarını ayrıntılı bir biçimde listeler. Mesajlar
okunduktan sonra clr ve cancel tuşları ile silinip recall tuşu ile tekrar okunabilir. Emergency
tuşu ise bütün sesli uyarıları iptal etmek için kullanılır.T/O config tuşu ise uçak kalkış

durumuna uygun olup olmadığını test eder.

EFIS

 Electronic Flight Instrument sistemi (EFIS) uçak seyrüsefer sistemlerinin çoğunu
göstermeyi sağlar.EFIS kontrol panelleri sistemi kumanda etmeyi sağlar. Uçuşa yardımcı
elektronik aletler, sistemlerdir. Bu sistemdeki PFD (Primary Flight Display) ve ND
(Navigation Display)’ler uçuş bilgilerini pilota ve first-officer’a ( f/o ) gösteren
göstergelerdir. EFIS EIDS (Electronic instrument display system)’e bağlıdır. 4 tane display
ve 2 tane kontrol panelinden oluşur.
 Bu sistem EADI ( Electronic Attitude Director), EHSI (Electronic Horizontal
Situation İndicator’leri), SG (EFIS Sembol Genaratörleri), EFIS kontrol panelleri, EFI
 Transfer Switch ve ilgili röleleri içerir.
 Sol ve sağ sinyal jeneratörleri display unit’leri (CRT) sürmek için video sinyalleri
sağlar. EFI transfer switch pilota ve first officer’ın EADI’ını ( Electronic Attitude Director)
veya EHSI’ını (Electronic Horizontal Situation İndicator’leri) sırasıyla sol ve sağ SG’lerden
(EFIS Sembol Genaratörleri) sürme görevini yapar. Veya bir SG dört displayin tamamını
sürer.
 Pilot ve first-officer için ayrı ayrıdır. Sol ve sağ sembol jeneratörleri display üniteleri
(CRT) sürmek için video sinyalleri sağlar. CRT displaylerin parlaklığı manuel olarak
ayarlanabilir. Bunun için EFIS kontrol paneli üzerinde yer alan potansiyometreler kullanılır.
 Display unit’in ön yüzündeki light sensörleri kokpit içindeki ortam ışığının değişimine bağlı
olarak CRT parlaklığını sürekli otomatik olarak ayarlar. Remote light sensörleri ( uçağın
dışında yer alan ışık sensörleri) uçağın dışındaki ışık değişimine bağlı olarak sürekli

otomatik olarak parlaklığı ayarlar.

 Attıtude

Pitch Attitude Indication

 Burun kaldırma veya indirme açısını verir. Nose up durumu

görülmektedir.

Roll Attitude Indication
 Yuvarlanma açısını gösterir. 10º sağa doğru olduğu görülmektedir.

Airspeed Indication
İbrenin gittiği rakam o anki hızı gösterir. Hız Knot şeklinde ifade edilir. Resimde 218

kts olarak görülüyor.

Airspeed Trend Indication
Hızın azalıp arttığını gösteriyor.

Airspeed Limits
 Aşırı hız ve stall hızını gösterir.

Altıtude & Vertıcal Speed
 Statik hava basıncından hesaplanır.

Altitude Indication
Feet cinsinden yüksekliği gösterir. Resimde 0960 ft olarak gösterir.

Vertical Speed
 İşaret değneğiyle ve sayısal değerle gösterilir. İrtifa oranı Feet/min ile değişir 1000 fpm ile alçalma olduğunu gösteriyor.

Indicated Altitude

Barometric referansla irtifayı ölçer.

Heading
Manyetik kuzey yönünü gösterir. Dereceyle gösterir. Resimde 145º yi gösterir. Bu
bilgi ND ünitesinde gösterildiği halde T format olsun ve aynı anda istikameti ayarlamak için

konulmuştur.

UÇUŞ IDARE SISTEMLERI (FMC)

Uçak idare (navigasyon) sistemi olan FMS (Flight Management System), pilot tarafından girilen uçuş verileri (dataları) doğrultusunda uçağa uygun rotayı belirler. Bu rotayı belirlerken uçakta bulunan diğer birimlerinden gelen verileri kullanır. Genel olarak uçaklarda FMS‟ye ait iki adet CDU (Control Display Unit- Kontrol Gösterge Birimi) bulunmaktadır. CDU‟lar da tuş takımı (keypad) ve ona bağlı bir adet ekran (display) olmak üzere iki kısımdan oluşur.

FMS, FMCS (Flight Management Computer System-Uçuş idare Bilgisayar Sistemi) adıyla da bilinmektedir. Uçuş ekibinin FMCS‟e rota ve dikey uçuş planı bilgilerini girmek için, FMCS‟e bağlı olan CDU‟ları ve keypad‟ı kullanmaları gerekmektedir.

FMCS Fonksiyonları

FMCS, uçuş planı ve uçakta bulunan sensörlerden gelen bilgilerle aşağıdaki fonksiyonları gerçekleştirir:

1. Seyrüsefer (Navigation)
2. Uçuş performansı (Performance)
3. Kılavuz (Guidance)

FMS Hakkında Genel Bilgi

 FMS esas olarak birkaç ayrı sistemin bir araya getirilmesi ile oluşturulmuştur. Bunlar TCAS (Traffic Alert and Collision Avoidance System), ACARS (Aircraft Communication Addressing and Reporting System), yakıt idaresi ve uçak performans bilgi sistemleridir. Bir uçuş planı doldurulurken, eğer FMS kullanılacaksa /F kısaltması uçuş planına mutlaka eklenmelidir. Squaw Box (SB) üzerinde bulunan FMS tuşuna basıldığında, FMS pozisyon modu ile açılır.