Aletli iniş sistemi (Instrument landing system)
Instrument landing system ILS
- ILS bir uçağın düz bir batla yaklaşmasını tesis edebilmesi ve son yaklaşma kısmında piste kadar alçalma yapabilmesi için tasarlanmıştır. Aletli iniş sistemi radyo ve görerek seyrüsefer kolaylıklarının bir araya gelmesinden oluşmuştur. Bu sistem alçak tavan ve görüş şartlarının zor olduğu alanda emniyetli iniş için yaygın olarak kullanılan en etkili sistemdir.
- ILS sistemi yatay ve düşey olarak uçağa en uygun şekilde uçağın piste elektronik cihazlarla emniyetli iniş yapmasını sağlayan bir sistemdir. Özellikle bulutlu havanın düşük görüşün, sisli, yağmurlu, ve farklı havalarda güvenli görüş mesafesinin düşük olduğu durumlarda güvenliğin yanı sıra konforlu bir yaklaşma ve iniş yapılmasına imkan sağlar.
- ILS yardımıyla diğer seyrüsefer yardımcı sistemlerine kıyasla yere daha farklı yaklaşarak pisti gören pilot uçakta bulunan diğer elektronik sistemler ve pistte bulunan görsel yardımcılar (yaklaşma ışıkları) vasıtasıyla piste inişi gerçekleştirir.
- ILS ile birlikte kullanılan diğer sistemler hava meydanlarında ILS sistemine ilave olarak seyrüsefer yardımcı sistemleri (VOR ünitesi, DME ünitesi, TACAN, Radar ünitesi, Görsel olarak pist aydınlatma sistemleri de) mevcuttur.
Çalışma prensibi: İki radyo vericisinden oluşan bu sistem, birbirleriyle küçük bir açı yaparak kesişen yayın konisi meydana getirir. Pistin uzak kısmındaki verici yatay düzlemde yayın yapar, yakında bulunan aygıt ise düşey düzlemde yayına geçerek sistemi çalıştırır. Kokpitte bulunan iniş sistemi gelen sinyalleri algılayarak inişin güvenli olmasını sağlar. ILS sisteminin piste yerleştirilebilmesi için havalimanı çevresinin radyo frekanslarını engellemeyecek düzeyde olması gerekmektedir.
CAT 2: ILS sistemi ile yere nazaran 30 metre (100 ft) pist görüş mesafesi >350 metre (minimum alçak seviye)
CAT 3: Farklı hizmet limitleri veren A,B,C ve D sistemleri bulunmaktadır.
- CAT 3 A: en az 700 ft altında (213.3 metre)
- CAT 3 B: en az 700 ft (213.3 metre) altında fakat 150 ft (45.7 metre) üzerinde
- CAT 3 C: ILS sistemi ile minimum 0 metre bir iniş ulaşabilmektedir.
- Localizer: VHF bandında 108-112 MHz frekans aralığında çalışır yatay bir rehber düzlem oluşturur. ILS'in tanıtma işaretleri Loalizer antenlerinden yayınlanır. Localizer antenlerinden ses yayını da yapılabilir talimat ve malumatları pilota iletilebilir.
- Localizer anteni merkez hattı uzantısı üzerine pist sonundan itibaren 300 metre ileriye yerleştirilir. Localizer vericisi anten çevresine konumlandırılan shelterin içerisine monte edilir.
- Havaya yayınlanan elektronik sinyaller vasıtasıyla uçakların piste uygun süzülme açısında yaklaşmasını ve inişini sağlar. (Düşey kılavuzlık)
- GLİDE PATH: UHF bandında 328-336 MHz frekans aralığında çalışır ve Glide path düzlemini üretir. Glide path açısına bağlı olarak piste göre belirli bir yüksekliğe sahiptir. Her Glide path vericisinin çalışması Localizer frekansları ile eşleştirlmiştir.
- Pilot Localizer'e bağlandığında Glide path'e de otomatik bağlanır. Glide slope anteni pist merkez hattından ortalama 150 metre sağ veya sol tarafa yerleştirilir. Glide path süzülme açısı aralığı 3 derecedir. Glide path vericisi anten çevresinde bulunan sherlter içerisinde bulunur.
- İniş noktasına doğru 3 derecelik açıyla yaklaşması için dikey süzlem meydana getiren Glde path alçalış süzülüş açısı iniş yapacak uçakların piste en uygun süzülme açısı içinde alçalmasını sağlar.
- Günümüzde kullanılan uçakların hepsinde aletli iniş sistemi mevcuttur ve hava yolu şirketleri pilotların eğitiminde ILS sistemine ve buna benzer sistemlere daha fazla hakim olması için çok titizlikle takip ediyorlar.
Pilot tarafından FMC üzerinde bulunan APPROACH tuşuna basılır ve açılan pencerede iniş için Havaliman kulesi tarafından verilen pist seçilir Örnek RWY 34 R ILS gibi sonra...
FMC de seçilen pistin ILS frekansı alınır ve Center pedastal üzerinde bulunan Resimde kırmızı ile gösterilen kısıma sarı (1) pistin ILS frekansı girilir ve alt tarafta bulunan kırmızı ile gösterilen kısıma sarı (2) tuşlar ile aktif edilir sonra son aşama
FCU göstergesinde bulunan LOC/APP tuşuna basılır ve pilotlar (ND) navigation display'den takip ederler
Meydan için minimum ILS kurma kriterleri
- Her havaalanına ILS sistemi kurulamaz. Havaalanının bulunduğu yerin çevresel arazi kodlarının uygun olması gerekir. Mania (engebe) kriterlerinin; kalkışta %2’lik eğim, inişte %2.5’lik eğimin altında olması gerekir. Cihazın gerekliliği, havaalanının fiziki koşullarına göre belirlenir. 800-1200 m görüş mesafesindeki sisli havalarda güvenli iniş sağlar. Düz ve sis görülmeyen bölgelere kurulan havaalanları için bu sisteme gerek yoktur. Bu sistemde pilot devreden çıkmaz, sadece verileri sürekli kontrol altında tutar. ILS’nin sağladığı görüş mesafesi, pist ışıklandırmasına bağlı olarak değişir.
Hiç yorum yok: